Is hulp een misdaad?

vlinder-297x200In deze tijd waarin de NVVE in haar uitingen en campagnes aangeeft dat ‘Hulp geen misdaad is’, denk dan eens aan de man met de schaar uit het verhaal over de geboorte van een vlinder.

Het verhaal ‘over de geboorte van een vlinder’ staat in het boekje: ‘Kun je een rups leren vliegen?’ Het is een management boekje en gaat over transformationeel leiderschap. Ik kreeg het 10 jaar geleden toegestuurd van een verre vriend ter gelegenheid van de oprichting van mijn praktijk voor stervenden en hun naasten.

Toen al stond op mijn gloednieuwe website dat sterven wat mij betreft een geboorte is; een geboorte in de geestelijke wereld en bovendien de ultieme vorm van transformatie. Het verhaal van de geboorte van een vlinder illustreert het proces van transformatie wonderschoon. Daarnaast laat het pijnlijk duidelijk zien hoe ingrijpen in dat proces, van buitenaf, de transformatie gewelddadig verstoort en daarmee vergaande consequenties heeft voor wie het betreft. En het ergst van al, we zijn onwetend. Maar lees eerst dit prachtige verhaal:

Over de geboorte van een vlinder
Een man zit op een zonnige middag rustig te genieten in zijn tuin. Zijn oog valt op een cocon waar net wat beweging in komt. Er verschijnt een kleine opening in de cocon en een vlinder probeert met veel moeite zijn weg naar buiten te vinden door dat hele kleine gaatje heen. Tot verwondering van de man is de geboorte van de vlinder een niet zo gemakkelijk proces. De vlinder is anderhalf uur bezig om te proberen uit de nauwe opening naar buiten te komen. Hij raakt daardoor vrijwel uitgeput, want hij doet plotseling helemaal niets meer.

De man heeft mededogen met de arme vlinder en loopt zijn keuken in, op zoek naar een schaar. Als hij terugkomt met de schaar, zit de vlinder nog altijd in de cocon, wachtend op wat nieuwe energie. De man knipt voorzichtig de rest van de cocon weg en nu kan de vlinder zich moeiteloos bevrijden.

Met een schok stelt de man echter vast dat de vlinder een gezwollen lijf en verschrompelde vleugels heeft. Ontzet, ziet hij hoe de kreupele vlinder over de grond strompelt en vergeefs wacht hij op het spreiden van de vleugels. Wat blijkt? In zijn medelijden heeft de man niet beseft dat het nauwe gaatje de wijsheid van de natuur voorstelt. De vlinder wordt namelijk gedwongen zich door een klein gaatje te wurmen, omdat daardoor de levenssappen vanuit het lijf in de vleugels worden geperst. Het moeilijke geboorteproces is precies wat nodig was voor de vlinder. [uit: Kun je een rups leren vliegen? Jan Bommerez en Kees van Zijtveld]

Een ingenieus en complex gebeuren
Velen van ons zijn als de man die denkt vol mededogen te zijn, een schaar haalt in zijn keuken, naar buiten gaat en ingrijpt in het proces van de vlinder. Wij zijn onwetend. Onwetendheid maakt dat we ingrijpen in het proces van sterven, terwijl dat zo wezenlijk en zo kostbaar is. En bovendien net als geboren worden een autonoom proces is. Een proces waaraan we ons eigenlijk alleen maar kunnen overgeven. Iets wat voor velen voor ons, en ik ben daar geen uitzondering op, in deze tijd van eigen regie en zelfbeschikking heus niet gemakkelijk is. Ik was bij vele sterfbedden. En toch, ik zou mezelf geen deskundige willen noemen. Sterven is een ingenieus en complex gebeuren. Er is meer wat ik niet dan wat ik wel weet.

Grote schoonheid en glorie
Maar wát ik van stervenden leerde en wát ik waarnam en ervoer aan het bed van de stervende, is dat als we het proces van sterven kunnen (respect)eren zoals zich dat voltrekt, er iets van grote schoonheid en glorie te ontdekken valt.

We zouden misschien wel willen dat iemand ons zou bevrijden van onze beperkingen en uitdagingen en we zouden misschien ook anderen wel willen bevrijden van hun beperkingen en uitdagingen. Maar raad eens wat?

Ineke
Ineke Koedam studeerde aan de UvH en is oud hospice coördinator. Sinds 2003 heeft zij haar eigen praktijk Weerschijn voor sterven, afscheid en rouw. Van 2009-2011 deed zij voor de Engelse neuropsychiater Peter Fenwick onderzoek naar 'end-of-life-experiences' . Ineke schoolt werkers in de terminale zorg, en spreekt en schrijft over sterven, het stervensproces en orgaandonatie.